Inger Edelfeldt: Zilver

Janke Klok
wilde aardbeien, 01-01-2003

Het korte verhaal Zilver van de Zweedse auteur Inger Edelfeldt verschijnt als jubileumgeschenk ter gelegenheid van het twintigjarig bestaan van de stichting Scandinavisch Vertaal- en Informatiebureau Nederland (SVIN). Het is een voorproeve van een bundel verhalen uit Scandinavië die in dit jubileumjaar wordt samengesteld en een varken als motief heeft - de afkorting SVIN betekent in de Scandinavische talen varken. Het is tevens een voorproeve van een bundel verhalen van Inger Edelfeldt die in de loop van 2003 verschijnt, een bloemlezing van deze hedendaagse Zweedse auteur. Zo illustreert SVIN's jubileumgeschenk de doelstelling van de stichting: het onder de aandacht brengen van Scandinavische literatuur bij een Nederlandstalig publiek. Het SVIN doet dit op verschillende manieren: de uitgave van Scandinavian Newsletter- a literary and cultural magazine, het geven van adviezen aan Nederlandse uitgevers en het bemiddelen van literaire vertalers. Ter gelegenheid van haar twintigjarig bestaan voegt de stichting daar een activiteit aan toe: het co-uitgeven van Wilde aardbeien, een literaire reeks die gerenommeerde of veelbelovende auteurs uit Scandinavië voor het Nederlandse voetlicht zal brengen. Auteurs die van de gevestigde Nederlandse uitgevers geen kans krijgen omdat de desbetreffende auteur te onbekend of het genre te onbemind is en een uitgave om die reden commercieel niet haalbaar.

Wilde aardbeien
De Nederlandse lezer heeft niet te klagen over wat via het reguliere uitgeefproces aan vertalingen beschikbaar is. Toch blijven er altijd goede boeken onvertaald, waarvoor wel degelijk een publiek is. De imprint Wilde aardbeien - een samenwerkingsverband van Scandinavisch Vertaal- en Informatiebureau Nederland en Skanderbeg book- and webpublishing - zet nieuwe reproductietechnieken en verspreidingsvormen in om deze goede literatuur uit Scandinavië alsnog in Nederlandse vertaling uit te geven. In de nieuwe imprint zullen vertalingen worden aangeboden van Zweedse, Deense, Noorse, Groenlandse, Samische, Finse, IJslandse en Faerøerse auteurs. In eerste instantie gaat het er om een Nederlands publiek te vinden voor hier nog onbekende auteurs. Auteurs van wie je zou kunnen zeggen dat ze in de 'wachtkamer' zitten bij hun Nederlandse lezer. De omslagillustratie van Zilver - een van de eerste titels uit de reeks - duidt er al op. De titel van de omslagillustratie van Suzan Visser is 'Wachtkamer'.

De vertaalde titels worden aangeboden via een website, www.wildeaardbeien.nl, en vervaardigd
met behulp van printing on demand.

Inger Edelfeldt
Het verhaal 'Zilver' (Silver, 1995) van lnger Edelfeldt (1956) is afkomstig uit de bundel Den förunderliga kameleonten. Edelfeldt debuteerde in 1978 met de roman Hustru (Huisvrouw) en heeft nadien een oeuvre van twintig titels op haar naam gezet. Dat bestaat uit korte verhalen, romans, poëzie en jeugdboeken. Ook schildert ze en is ze werkzaam als illustratrice. Zo tekende ze het omslag van de Zweedse uitgave van Tolkiens The Lord of The Rings. En verder wiedt ze onkruid, zoals ze te berde brengt in een korte presentatie van de Zweedse uitgever van de auteur.
Deze uitspraak toont een op het eerste oog open en aanspreekbare auteur, die interviewers met plezier iets over haar schrijfproces vertelt en auteurs noemt met wie ze zich literair verwant voelt. Tarjei Vesaas, Hjalmar Söderberg, Merce Rodoreda, P.C. Jersild en Mare Kandre zijn namen die in dit verband vallen. Bij nadere beschouwing blijkt Edelfeldt veel minder openhartig en verwijst ze het liefst naar haar personages en haar boeken als mensen iets van haar willen weten. 'De beste manier om te weten "wie ik ben", dat wil zeggen: wat ik denk en wat ik belangrijk vind, is natuurlijk mijn boeken te lezen. Mijn boeken zijn wat ik te zeggen heb, zo simpel als dat.'

In haar romans en verhalen thematiseert Edelfeldt - die in Zweedse recensies wel wordt beschreven als een kruising van Franz Kafka en Astrid Lindgren - onder andere de overgang van de wereld van het kind, de jonge vrouw, naar de wereld van de volwassene. Voor haar personages is het een conflictueuze overgang die ze maar moeilijk kunnen hanteren; ze zoeken hun toevlucht in andere identiteiten, waarbij ze hun lichamelijkheid afwijzen of juist de groteskheid daarvan benadrukken. De wisseling van identiteit kan ook worden gelezen als een expressie van de tegenstelling tussen het uiterlijke sociale leven van een mens en zijn onderbewustzijn. Edelfeldt vindt het belangrijk dat een mens ruimte geeft aan zijn destructieve kanten. In zekere zin doet ze dat zelf door middel van haar verhalen, waar de auteur op onnavolgbare wijze steeds in de huid van haar hoofdpersoon lijkt te kruipen. Het is een vertelstijl die veel aan de lezer over laat; het verhaal wordt slechts vanuit het perspectief van dat ene personage verteld, zonder aanwijzingen of verduidelijkingen van een andere vertelstem. Zo ook in Zilver, waar de lezer geen andere informatie krijgt dan die van de ik-figuur, een meisje dat haar wereld tot zilver maakt, een boom, een varken en ten slotte zichzelf. Van de precieze aanleiding, de reacties van anderen en haar leven voor het verzilveren worden slechts subjectieve puzzelstukjes getoond. Ook naar de afloop moet de lezer raden, op grond van zijn eigen kennis en inzichten kan hij hooguit vermoeden hoe het de ik-figuur zal vergaan.

Dit nawoord is overgenomen met toestemming van de uitgever