Stig Dagerman
Overzicht titels:
Oorspronkelijke titel: Tysk höst. Resereportage från Tyskland 1947
Vertaling: Karst Woudstra, 1989
Uitgever: Meulenhoff
ISBN-10: 90-290-2323-6
ISBN-13: 978-90-290-2323-8
Ook als ISBN 9029038578
Flaptekst:
Heb nog geen informatie kunnen vinden
Oorspronkelijke titel: Ormen 1945
Vertaling: Karst Woudstra, 1988
Uitgever: Meulenhoff
ISBN-10: 90-290-3857-8
ISBN-13: 978-90-290-3857-7
Ook als ISBN 9029024607
Flaptekst:
In een Zweedse kazerne in de jaren '40 reageren de soldaten hun angsten en schuldgevoelens op rauwe wijze af.
Oorspronkelijke titel: De dömdas ö 1945
Vertaling: Karst Woudstra, 1986
Uitgever: Meulenhoff
ISBN-10: 90-290-2323-6
ISBN-13: 978-90-290-2323-8
Flaptekst:
De Zweedse schrijver Stig Halvard Dagerman (1923-1954) debuteerde in 1945 met de roman Ormen (De slang), in 1946 gevolgd door De domdas ö (Het eiland der verdoemden). Hij werd onmiddellijk als een literair wonderkind beschouwd. Met een fabelachtige produktiviteit schreef hij in een kort aantal jaren een groot oeuvre, waarin de roman Het verbrande kind (1948) het hoogtepunt vormt. Na 1949, het jaar waarin zijn roman Bröllopsbesvär (Bruiloft met hindernissen) verscheen, bleef hij zwijgen; hij schreef nog wel, maar levensangst en schizofrenie verlamden hem zozeer dat er geen afgeronde werken meer ontstonden. Op 3 november 1954 pleegde Dagerman zelfmoord.
Het eiland der verdoemden is een fictief eiland, waar zeven schipbreukelingen stranden en van honger en dorst dreigen om te komen. De zeven personages belichamen zeven mislukte levens, die ze als alle ter dood veroordeelden weer in hun herinnering oproepen. Hun levens zijn evenzovele voorbeelden van hoe de moderne mens kan falen. Onverschillig of hun bestaan nu getekend werd door schuld, haat, eenzaamheid, vervreemding of lafheid, het is alsof de dood op een eiland dat het domein is van walgelijke hagedissen en agressieve vogels, de enige logische afloop van hun leven zal zijn. Het eiland is een microkosmos van de zieke wereld, een strijdperk waarin ze hun laatste strijd uitvechten, een strijd die zich niet zozeer tegen honger en dorst richt, alswel tegen hun medemensen (en medeslachtoffers) en tegen de herinnering aan hun mislukte leven. En de dood komt sneller dan verwacht, want geen van hen heeft uiteindelijk de tijd om de hongerdood af te wachten op het onvruchtbare eiland, waar ze niets te eten of te drinken vinden om hun lijden te rekken.
De dood, net als het menselijke onvermogen, blijkt vele gedaanten te hebben.
De rijke en barokke stijl en complexe symboliek waarin de grimmige boodschap van het boek is verpakt, vormen een opvallend contrast met het navrante gegraaf in de zielen van zeven personen die allang schipbreuk hadden geleden voordat hun schip tegen de rotsen kapotsloeg .
- Hij was een van de grootste na-oorlogse schrijvers van Zweden, maar hij vond dat hij zijn talent misbruikte en voelde zich wanhopig bij het besef dat hij nooit zou weten of zijn geschriften 'het hart van de wereld' zouden raken [ .... ] Dagerman is de schrijver van een volledig zwart, door de dood beademd oeuvre. - Jeroen Brouwers
Oorspronkelijke titel: Vårt behov av tröst 1955
Vertaling: J. Bernlef, 1965
Uitgever: Meulenhoff
ISBN-10: 90-290-1926-3
ISBN-13: 978-90-290-1926-2
Heruitgave van Bezige Bij 1965
Flaptekst:
De Zweedse schrijver Stig Halvard Dagerman (1923-1954) debuteerde in 1945 met de roman Ormen (De slang), in 1946 gevolgd door De dömdas ö (Het eiland der verdoemden). Hij werd onmiddellijk als een literair wonderkind beschouwd. Met een fabelachtige produktiviteit schreef hij in een kort aantal jaren een groot oeuvre, waarin de roman Het verbrande kind (1948) het hoogtepunt vormt. Na 1949, het jaar waarin zijn roman Bröllopsbesvär (Bruiloft met hindernissen) verscheen, bleef hij zwijgen; hij schreef nog wel maar levensangst en schizofrenie verlamden hem zozeer dat er geen afgeronde werken meer ontstonden.Op 3 november 1954 pleegde Dagerman zelfmoord.
De herintroductie van Stig Dagerman in Nederland wordt ingezet met een essay van ]eroen Brouwers over 'De levende stilte van Stig Dagerman en met de verschijning van de bundel Natte sneeuw, waarin de hoogtepunten uit Dagermans vroege verhandelbundel Nattens Lekar (Nachtspelletjes, 1947) en de postuum verschenen bundel Vårt behov av tröst (Onze behoefte aan troost, 1955) zijn bijeengebracht.
Levensangst is het dominerende thema van deze soms nuchter realistische, soms nachtmerrie-achtig visionaire verhalen, gesymboliseerd in de letterlijke en figuurlijke vluchtpogingen van de hoofdyersonen. Zo maakt in het verhaal 'Nachtspelletjes' het jongetje åke zich in gedachten onzichtbaar en haalt zo zijn vader uit het café. In werkelijkheid komt deze echter iedere nacht dronken thuis. åkes 'nachtspelletjes' zijn dus zinloos, . maar veel beter dan die van de dag, want overdag wordt je geconfronteerd met een werkelijkheid die je niet kunt ontlopen.
De verhalen van Stig Dagerman, voor wie het talent als troost niet toereikend bleek, behoren tot het aangrijpendste dat de naoorlogse literatuur heeft voortgebracht.
' Zijn werk is van een zuiverheid, zijn stijl zo trefzeker dat ik aarzel hoe ik hem moet karakteriseren. Er zijn maar weinig schrijvers die de illusie weten te wekken dat ieder woord onvervangbaar is en op zijn juiste plaats staat.' - J. Bernlef.
' Hij was een van de grootste na-oorlogse schrijvers van Zweden, maar hij vond dat hij zijn talent misbruikte en voelde zich wanhopig bij het besef dat hij nooit zou weten of zijn geschriften 'het hart van de wereld' zouden raken [...] Dagerman is de schrijver van een volledig zwart, door en door beademd oeuvre. '- Jeroen Brouwers.
Inhoud
Uit: Nattens lekar (Nachtspeletjes) 1947:
- Natte sneeuw
- Nachtspelletjes
- De vreemde man
- Open de deur, Richard!
- Waar is mijn Noorse trui?
- Onze nachtelijke badplaats
Uit Vårt behov av tröst (Onze behoefte aan troost) 1955
- Memoires van een kind
- Is grootmoeder thuis
- Een kind doden
- Onze behoefte aan troost is onverzadigbaar
- Duizend jaar bij God
Oorspronkelijke titel: Bränt barn 1948
Vertaling: J. Bernlef, 1962
Uitgever: Meulenhoff
ISBN-10: 90-290-2208-6
ISBN-13: 978-90-290-2208-8
Heruitgave van Bezige Bij 1962 Heruitgave juli 2006 Meulenhoff, ISBN 9029077697
Flaptekst:
'Het leven is één uitgestelde zelfmoord (...). Leven betekent strikt genomen niets anders dan van dag tot dag de zelfmoord opschuiven.' Deze omineuze, niet mis te verstane woorden staan in Het verbrande kind van de Zweedse schrijver Stig Dagerman.
Stig Halvard Dagerman (1923-1954) debuteerde in 1945 met de roman Ormen (De slang), in 1946 gevolgd door Het eiland der verdoemden.
In een klein aantal jaren schreef hij een oeuvre waarvan Het verbrande kind (1948) het hoogtepunt vormt.
Op 3 november 1954 pleegde hij zelfmoord.
In Het verbrande kind, waarin Dagerman meedogenloos de hypocrisie van de rouw ontmaskert, ziet de hoofdpersoon, de jongen Bengt, zich omringd door leugenachtigheid en 'onreinheid'. Zijn vader, realist en levensgenieter, is bij de begrafenis van zijn echtgenote eerder opgelucht dan bedroefd en hertrouwt binnen het jaar met de veel jongere Gun, die zijn maîtresse blijkt te zijn geweest. Bengt, zelf verloofd met de koele Berit, wordt overrompeld door gepassioneerde gevoelens voor zijn stiefmoeder, die hij eerst als gevoelens van haat bestempelt maar waarvan hij later inziet dat ze een teken zijn van liefde, dat hij in Gun zijn moeder zoekt wier verlies zijn leven op zo catastrofale wijze heeft bedreigd. Maar ook de nagedachtenis aan zijn moeder ziet Bengt 'branden' als hij in een droom haar ontrouw ontdekt - en tenslotte 'verbrandt' hij zelf: na een mislukte zelfmoordpoging weet hij dat wij slechts als verbrande kinderen anderen kunnen verwarmen. Dat is het even trieste als dramatische facit van een Strindberg-achtige roman, waarin reinheid en leugenachtigheid een ongelijke strijd aangaan: leven is lijden en men moet zich branden voor men weet wat vuur is.
'Het oeuvre van Stig Dagerman staat in het teken van verstikkende angst en eenzaamheid, melancholie, schizofrenie, het besef van onveiligheid en machteloosheid, bezetenheid van de dood. Hopeloosheid. Troosteloosheid. Het oeuvre van Sisyfus: - alles is bij voorbaat vergeefs.' - Jeroen Brouwers
Flaptekst bij heruitgave 2006 Het verbrande kind is een van de boeken die altijd voorkomen op lijstjes van de 100 beste boeken ooit geschreven. Nadat zijn moeder is overleden ziet de hoofdpersoon Bengt met lede ogen aan hoe zijn vader openlijk de verhouding met zijn minnares voortzet en binnen een jaar met haar trouwt. Hij neemt zich voor zijn moeder te wreken, maar wordt verliefd op zijn stiefmoeder. Dit is het begin van een onheilspellende driehoeksverhouding. Het verbrande kind is een meedogenloze roman over reinheid en hypocrisie, over liefde en rouw, over bedrog en zelfbedrog.
'Waarom behoort Het verbrande kind tot de mooiste romans van deze eeuw? Omdat de roman zich, behalve in de Zweedse duisternis, ook een beetje in de kamer van de lezer afspeelt. Dit boek appelleert aan onze diepste twijfels en angsten.' - Thomas van den Bergh, Het Parool
